Carlos Jiménez Villarejo, ex-fiscal anticorrupción

O goberno de Aznar arrebatoulle o seu posto de fiscal anticorrupción e agora dende a súa nova etapa de xubilado comprometido cos tempos nos que vive, Carlos Jiménez Villarejo explica para A Peneira o seu punto de vista sobre a nova lei das víctimas da Guerra Civil, a lei de inmigración, a condea de De Juana Chaos, os paraísos fiscais e un sinfín de temas controvertidos aos que da resposta con contundencia e claridade. O tempo de descansar semella que aínda non lle chegou, e exemplo disto é o debate ao que asistíu na cidade de Vigo.

Amparo Rodriguez

-¿En que consiste o proxecto de lei das víctimas da Guerra Civil e o franquismo?
-O proxecto, segundo o preámbulo, pretende “fomentar a cohesión e a solidaridade entre as diversas xeracións de españois para pechar feridas aínda abertas nos españois”. Pero ese obxectivo non pode acadarse dende o plantexamento actual. Por catro razóns fundamentais. En primeiro lugar, non é admisible referirse á república, xa producida a sublevación militar, como un “bando”. Segundo a R.A. da lingua española, “bando” significa “facción, partido, parcialidade”. É un termo pexorativo e inxurioso, para referirse ás institucións lexítimas da República. Non houbo dous bandos, había un Estado democrático elixido por sufraxio universal e fronte a él e contra él uns militaries facciosos que se levantaron en armas contra o Estado lexítimo. En segundo lugar, non poden equipararse as resolucións administrativas e as condeas penais dictadas durante a guerra civil polas institucións democráticas e lexítimas da República coas dictadas polos sublevados, tachándoas todas de “inxustas”. É unha afrenta á memoria da República.
Non é xusto que non se anulen, por razón da súa ilexitimidade de orixe e polos vicios radicais de fondo e forma, con absoluta ausencia de garantías para os acusados, as sancións e, sobre todo, as sentencias penais dictadas polos Consellos de Guerra e os Tribunais especiais franquistas contra os republicanos e demócratas, por razóns ideolóxicas e políticas, porque non foron tribunais e menos aínda independentes, foron unha máquina represora ó servizo dos rebeldes antes e despois da contienda militar.
E, finalmente, porque aborda erróneamente o tratamento dos desaparecidos con incumprimento dos Tratados internacionais sobre a materia.

-¿Que puntos se deberían mellorar?
-As melloras ou cambios substanciais derivan do anterior. É dicir, nulidade radical das resolucións e condeas penais dictadas por aqueles organismos-que non deben calificarse como tribunais-porque foron a antítese dun xuízo xusto e en absoluta contradicción cos Principios Universais da Xustiza e do Dereito. As Administracións Públicas deben asumir activa e directamente todas as tarefas de localización e identificación dos enterrados clandestinamente nas fosas comúns, sin perxuizo da axuda que presten ás asociacións e familiares. Ademais, as víctimas de tantas atrocidades teñen un dereito fundamental a coñecer a identidade de quenes as cometeron, como elemento esencial do dereito a saber quenes violaron tan gravemente os dereitos humáns. Este dereito ten unha particular importancia a partir do 1 de abril de 1939 cando xa, sin adversarios, porque foran derrotados, se implanta e xeneraliza o terror. Tamén sería imprescindible transformar a denominación e os fins de que aínda se chama no proxecto “Valle de los Caídos”. ¿Ata cando haberá que soportar ese mausoleo ó dictador?, un xenocida.

-¿A quen beneficiaría esta lei?
-A toda a sociedade española, incluso a aqueles que se negan á aprobación da lei. Pero, sobre todo, aos vencidos, para recuperar a súa memoria despois de tantos anos de silencio e olvido inxustificables. Como dixo en 2002 un Deputado, con motivo da condea do golpe militar do 18 de xullo, “a casa non será totalmente habitable” mentras non se afronte a recuperación da memoria histórica e a rehabilitación moral e xurídica dos “ex-presos, guerrilleiros, represaliados, exiliados e os soterrados clandestinamente”. Pero tamén de quenes sufriron formas máis sutís de represión a quenes nunca se lles recoñeceu que ese sufrimento foi a semente da nosa actual democracia.

-¿Ata que punto é importante saldar contas?
-Non se trata en absoluto de saldar ningunha conta con ninguén porque quen está pola aprobación da lei, donde concurren fillos de vencedores e vencidos, só queremos avanzar na reconciliación de todos. O que ata agora non se fixo porque, primeiro a dictadura e logo durante a transición, como consecuencia da amnistía-sin dúbida necesaria- e da supremacía dos poderes institucionais vinculados á dictadura, as víctimas do franquismo foron abandoados, coa excepción dalgunhas reparacións económicas, polos Gobernos democráticos.

-¿Quedarían así pechadas as feridas?
-Creo que si a lei camiña por outros derroteiros, de reparación xurídica, de satisfacción do dereito a saber e do cumprimento polo Goberno dos seus compromisos internacionais en materia de dereitos humáns, as feridas pecharánse definitivamente. Do contrario, o Goberno será responsable de ter afondado aínda máis no olvido e na permanencia de cidadáns, os perseguidos polo franquismo, segunda categoría, que seguirán sendo considerados como delincuentes en lugar de ser honrados como loitadores pola liberdade.

-¿Que lles diría aos descendentes do outro bando, a aqueles que consideran que este proxecto de lei tan só abre feridas e que non é necesario voltar á historia?
-En primeiro lugar, non me agrada falar de bandos. Pero, en todo caso, os que compartiron ou se alinearon cos fins dos sublevados, xa foron ampliamente recoñecidos, gratificados e ata ensalzados polos que venceron militarmente. Só lles pediría que respetaran o proceso histórico para recoñecer e honrar a quen foi derrotado , ao que non se aplicou, en palabras de Azaña, nin a paz, nin a piedade, nin o perdón.

-Cambiando completamente de tema, ¿que lle parece as medidas adoptadas con de Juana Chaos?
-Ante unha sentencia que despois de moitos cambios de criterio xudicial, imponse finalmente unha pena de tres anos dos que cumplíu a metade, paréceme que a medida adoptada polo Goberno é non só axustada a dereito senón lexítima de acordo cos parámetros humanitarios que deben presidir a aplicación do dereito penitenciario. Porque nun sistema democrático, os terroristas, por moi graves que sexan os seus delitos, tamén son cidadáns e deben ser tratados como tales. O contrario é aplicar un dereito penal que nega aos condeados a condición de persoa humán. Pero, ademais, neste caso, debe obrarse con máis flexibilidade non só por estado de saúde, senón porque houbo un elemento que obliga a elo. Un maxistrado do Tribunal que o condeou estimou que os feitos non eran constitutivos de delito e esa apreciación debe terse presente na máis flexible aplicación da pena, como se está a facer.

-¿É o terrorismo un instrumento político para alienar ao pobo?
-O terrorismo é, en primeiro lugar, un delito moi grave en canto consiste no exercizo dunha violencia indiscriminada, incluíndo os cargos públicos, co fin de provocar o pánico da poboación e coaccionar a autoridade do Estado. A gravedade do terrorismo, sobre todo a partires do 11-S, acentuouse na comunidade internacional. O carácter sistemático, reiterado e indiscriminado dos seus ataques fixo que se cumpran os seus obxectivos de difundir unha situación de alarma e inseguridade social creando, finalmente, un risco para a subsistencia da orde demócratica. Dado o carácter rigurosamente organizado e permanente da súa estructura e os gravísimos danos que causan ás persoas, á vida, á integridade, á liberdade e á seguridade, representa un reto que os Estados democráticos deben afrontar con eficacia.

-Nunha das súas moitas intervencións públicas manifestaba que “recortar as liberdades dun pobo por presuntas razóns de seguridade é un acto que corroe os cimentos da democracia”, ¿en que medida se está recortando a liberdade do pobo?
-Sí, é certo. Porque, en todo caso, o terrorismo, por máis “criminal e inxustificable” que sexa, só pode e debe combaterse dende o dereito, cos instrumentos propios do Estado de dereito e dende leis que, no seu caso, restrinxan de forma limitada e temporal certos dereitos das persoas sometidas a investigación. Calquera outra solución degrada e pervirte a democracia e xenera toda clase de arbitrariedades, abusos e violacións dos dereitos humáns. Por esta razón, é gravemente preocupante a espiral de violación de dereitos humáns que está a impor EEUU, como a xustificación da tortura, as detencións indefinidas, os cárceres secretos... Afortunadamente, aquí non chegaremos a isto pero debemos manter a vixiancia para evitar dar cobertura aos vós da CIA e, noutra orde de cousas, xa que é o momento de plantexarse a supresión de restriccións de dereitos e garantías como o vixente sistema de incomunicación de certos detidos e presos.

-O movemento migratorio en España semella non ter control, ¿lexislouse con acerto a entrada de inmigrantes?
-Certamente, non.A lexislación vixente non ten outro obxectivo que aumentar a contención da inmigración procedente de países empobrecidos e un maior control policial da súa entrada e permanencia en España. Unha lei contra grupos de persoas que son maioritariamente “inmigrantes extracomunitarios pobres”, que buscan sobrevivir no noso país con risco incluso da súa propia vida. Xa sabemos que España, pola súa condición de fronteira con países subdesenrolados é un destino privilexiado de fluxos migratorios que, con maiores ou menores barreiras policiais, seguirán afluíndo ó noso país. Naturalmente que o fenómeno migratoiro debe ser regulado e ordeado, pero dende o respeto riguroso dos principios constitucionais e do ordenamento xurídico que debe inspirarse en ditos principios. A globalización económica e financieira está xerando un incremento da desigualdade económica e social que provoca ineludiblemente movementos migratorios dende os países empobrecidos hacia os desarrollados. Así o favorece a expansión de dita desigualdade, a falla de oportunidades de emprego, a violencia, a discriminación e a pobreza. Na medida en que os países de destino, fundamentalmente os occidentais, implantan políticas de continxentes e fortes controis fronteirizos para frear a inmigración están favorecendo, obxectivamente, a irrupción de grupos delictivos organizados, de redes criminais que controlan e explotan o proceso migratorio.

-¿Que nos pode dicir da situación do pobo saharaui?
-Só pode dicirse que está a sufrir o abandono da comunidade internacional, comezando por España, despois de ter experimentado un dos casos de xenocidio máis graves dos que se ten sometido a un pobo, sin que ninguén teña esixido responsabilidades penais por ese gravísimo delito. É unha vergoña, pero os intereses económicos españois e internacionais ocultaron a agresión ao pobo saharaui que impunemente se cometeu dende a invasión militar por Hassan II e durante a posterior ocupación do territorio, violando as leis internacionais e desatendendo as recomendacións de NNUU. Unha vergoña máis baixo a invocación da razón de Estado.

-¿Vivimos realmente nun sistema democrático?
-Vivimos nun sistema democrático, coas súas contradiccións, pero debemos defendelo fronte ás agresións do Partido Popular en canto sistemáticamente deslexitima as institucións que tanto nos custou acadar. En todo caso, a construcción da democracia é un longo proxecto porque uns tenden a debilitala, reducindo as garantías e a participación e outros querrían sometela aos dictados da economía de mercado. Fronte a todos eses inimigos, o grande reto é conservala e profundizala para que non nos leven á barbarie.