O experimentado e veterano deputado socialista Ceferino Díaz (Escairón. O Saviñao, 1947), foi deputado durante 15 anos no parlamento galego e profesor de economía na Universidade de Santiago de Compostela. Ceferino Díaz , considerado membro do sector galeguista do PSdeG, acaba de publicar o libro: “A esforzada conquista da autonomía 1979-1981.Unha ollada dende o socialismo galego” (Editorial Galaxia).
Ceferino Díaz
Óscar Lomba
Parece que no devandito libro reivindícase o “papel fundamental” do PSdeG en todo o proceso de xestación e elaboración do Estatuto de Autonomía. Como valora a configuración do proceso autonómico e os posteriores vinte e cinco anos de autonomía?
O meu libro céntrase fundamentalmente na situación da autonomía. Na análise dos 25 anos despois e estamos traballando agora eu e uns compañeiros no segundo libro explicando o rendemento da autonomía, tendo en conta que o rendemento da autonomía é o período máis fructífero na historia de Galicia. Os cambios económicos e culturais foron fundamentais nestes anos, o que ocorre é que hai que debullar ben polo miúdo, qué cambios se deben a autonomía e qué cambios se deben a outras cousas. A integración de España na CEE, que foi no 86, é un revulsivo fundamental para explicar tamén eso. Logo o que nós tentamos é nese segundo libro ver qué cambios se deben á autonomía, qué cambios se deben a outros factores e en todo caso dentro da autonomía son cambios que contribúen a que hoxe o sentimento autonomista sexa moito máis importante. Eu son dos convencidos, e penso que é positivo, que a autonomía fixo autonomistas. A autonomía non é cuestionada por ningunha forza política, nin tampouco dende a opinión pública. Pero naquel momento a defensa da autonomía foi a defensa duns poucos.
Por que decidiu que Alfonso Guerra fose o redactor do prólogo?
Naquel momento, cando comeza a revisión do Estatuto temos unha pequena sorpresa: en Galicia na Constitución estamos ao mesmo nivel que Cataluña e Euskadi, pero a primeira sorpresa é que a UCD impón un texto. Houbera un proceso previo como en Cataluña e Euskadi que foi un proceso unitario onde saíron os procesos que ían a Madrid. En Galicia tentouse co estatuto dos 16 pero este estatuto non foi refrendado polos parlamentarios de Galicia Os socialistas pedimos que se refrendara, non se fixo así, e levamos un texto diferente imposto dende arriba pola UCD. O sorpresivo é que nese texto os socialistas o aprobamos por unanimidade, defendéramos que o texto fora o dos 16 refrendado por unanimidade pero nós seguimos pensando que en Madrid se vai a sacar iso. Imos a Madrid os socialistas, os comunistas e as forzas nacionalistas que apoian a autonomía naquel momento como era o partido galeguista e que era tamén o POG. E incluso o PSG, defendendo que hai que modificar o Estatuto e elevalo ao teito, pero pensando que iso era unha tarefa doada, e atopámonos que en Madrid non é así. O goberno da UCD oponse radicalmente a este tema e non soamente non admite elevar o texto, senón que o texto que vai de Galicia pretende reformalo á baixa. Ese proceso o capitanea Pérez-Llorca. E dise que Alfonso Guerra ten pactado o sistema con Perez Llorca. Logo será o motivo de que pedira a Guerra que estivera no prólogo e tamén llo pedín a Pérez Llorca,o que pasa que Pérez-Llorca púxome a desculpa a través dun amigo que estaba maior, que non se acordaba de nada... Eu quería contrapoñer na presentación a dúas persoas que tiveran un protagonismo especial no tema.
“Agora hai que facer un estatuto á medida do país, deste país que xa non é o mesmo”
-Entende que se dan razóns para expor unha reforma do Estatuto e en caso afirmativo cre que é posible chegar a un acordo para devandito reforma?
-Nestes momentos estase a tratar a reforma dos estatutos e en Galicia tamén é necesario, que pasa que non é tan urxente como era daquela, no senso de que daquela nos perdemos dous anos de autonomía con respecto a Cataluña e Euskadi, comezamos con tres meses de diferencia pero o aprobamos dous anos máis tarde. Agora temos autonomía, o estatuto aínda ten m arxes para sacarlle maior partido. Ten que haber unha reforma, entre outras cousas porque tamén cambiou a sociedade, Galicia no ano 79 non era a de hoxe, daquela non estabamos na Unión Europea, agora estamos, competencias que antes eran de Galicia agora son da UE, o mundo da información, a realidade económica tamén é direfente e imponse unha reforma, o que pasa e que neste caso a reforma non ten que ser como a fixemos no 79, un estatuto mimético de Cataluña e Euskadi. Agora hai que facer un estatuto á medida do país, deste país que xa non é o mesmo. Que nos sirva para a realidade deste país, e eu penso que é posible e é factible e posible porque hoxe os tres partidos que hai en Galicia con representación parlamentaria son tres forzas políticas que teñen espírito de goberno na Xunta de Galicia, e iso permite que teñan coñecemento rigoroso dende dentro das carencias que ten a autonomía. Eu penso que a reforma ten que ser unha reforma para que o país funciona mellor. Cómo? Iso o saben dende dentro , logo non debe ser difícil chegar a un acordo dos elementos a reformar. Hai unha vantaxe que non había daquela: a nivel do goberno do Estado hai complicidade no sentido de que Galicia tamén ten que ter un estatuto ao nivel das súas necesidades. A reforma fracasou no seu momento porque eu creo que non era o tempo político, como digo no libro, e agora penso que este tema debe ser doado.
Que papel xogou o PSdeG e os demais partidos parlamentarios e extraparlamentarios na tramitación do texto?
Hai unha cousa importante: dicíase en Madrid que había ese pacto, logo o feito real que hai é que nós, os socialistas, presentamos enmendas que foron firmadas polos xuristas, pola dirección do partido como Alfonso Guerra e que equipararon o noso texto ao de Cataluña e Euskadi. Naquel momento non había outra referencia. A referencia era Euskadi e nós o copiábamolo para nós. O Partido Galeguista presentou as enmendas ao traverso das listas de vascos e cataláns. O PSG ao través do partido Andalucista e o POG a traves de Euskadiko Ezquerra. O problema é que os nacionalistas vascos e cataláns non están cando se discute o tema, auséntanse. Euskadiko Ezquerra non está na comisión constitucional pois está no grupo mixto e no grupo mixto o voceiro nesa comisión é Blas Piñar e el di, amais publicamente, que non lle deixa o posto a Bandrés. Bloquea o tema. O Partido Andalucista defenden algúns temas, outros non, pero hai que dicir que se molla na defensa da autonomía de Galicia. No momento final da votación, na madrugado do 23 de novembro do ano 79, na sala estamos votando a UCD que vota que si, socialistas e comunistas que votamos que non e os outros non están. Coalición Democrática de Fraga Iribarne foi ao proceso pedindo á rebaixa en todo pero ao último momento se retira porque o texto non é satisfactorio. Cando o texto, o que se envía na asemblea parlamentaria, para eles parece un texto excesivo en temas fundamentais como a nacionalidade, a lingua...
Cales foron, ao seu xuízo, os acertos e os erros daquel proceso?
O primeiro erro foi que non fósemos os autonomistas de Galicia capaces de afondar nunha posición. Ou sexa, así como vascos e cataláns foron quen de defender un estatuto todos xuntos, no noso caso a defender o estatuto non quería ir ninguén. O primeiro erro foi aprobar nunha asemblea un estatuto que non reunía as condicións e segundo ir a Madrid uns cos vascos, outros cos cataláns... non ir xuntos. Os que tiñamos representación parlamentaria das forzas galegas que estabamos pola autonomía éramos nós. Nós podiamos defender a postura común. Pero cada un foi por separado. Xa era difícil convencer aos demais de que o Estatuto de Galicia non nos valía, que queríamos outra cousa. Pero ir cada un cun voceiro diferente non era a mellor estratexia para conquerir que nos entenderan e nos respectaran
Parece que a disposición transitoria terceira convertía as competencias en simples delegacións do Estado. Como se conseguiu reorientar o proceso e superar a proposta estatutaria que defendía a UCD?
Foi un moi longo proceso, foi un proceso, digamos, de resistencia. O estatuto de autonomía apróbase primeiro nas Cortes Xerais, como dicía, o 23 de novembro do ano 79. Ese día espontaneamente en Galicia hai manifestacións de protesta. Nós organizamos unha manifestación de autonomistas contra o poder que reúne en Galicia ao redor de 100.000 persoas. Xa houbera outra no 77 que convocara a preto de 300.000 e que fora un chamamento polo poder, pola autonomía pero feita dende o poder... Chaman aos gobernos civís, chaman ás deputacións, chamaban a todas as forzas políticas pero tamén chamaban ao poder. Esta manifestación foi un aviso a UCD porque había moita xente que non estaba de acordo co estatuto e non se atrevían a sacar o referendum. O malo é que esta manifestación non se repetira. Ata o ano 78 non houbo unha soa manifestación. Houbo manifestacións estudiantís, obreiras... pero ningunha levaba a pancarta de autonomía. Logo foi unha resistencia fundamentalmente das forzas políticas, das forzas culturais de Galicia de estar permanentemente nos medios de comunicación dicindo que esto non pode ser, que non o aceptamos, que hai que reformalo antes de que se vote o referendum.
Porque a UCD, por indicacións de Suárez a comezos de ano, quere subsanr o tema. Unidade Galega que xoga un papel tamén importante aí dicíndolle “señores se hai que subsanalo, subsánase” e nós sumámonos á posición de que hai que subsanar os erros, pero antes do referendum non a posteriori. Esa resistencia, nós temos presións moi fortes, tamén hai presións sobre os galeguistas. O que se buscaba é que alguén lexitimase o documento para levalo ao referendum, o tema era buscar complicidades, pero non as hai. Despois ocurre que o tema tardou tanto tempo depende da coxuntura do Estado. Naquel momento, no ano 79, houbo 100 mortos no terreorismo e o tema de Galicia pasa desapercibido. Amais como en Galicia tampouco hai unha unión firme entre os autonomistas a hora de mobilizarnos. Incluso hai unha división clara do nacionalismo, entre uns auonomía e outros bases constitucionais o tema vaise alongando sen solución.
As cousas cambian no verán do ano 78 porque o contrario que pasa agora que as autonomías saltan unhas por riba das outras... soa o teléfono...,como dicía, Nos meses do verán ... nos estábamos bloqueando outros procesos e o de Andalucía viña detrás con forza que tamén tiveran un problema formal co goberno da UCD que quería facerlle repetir o referendum. As presións fanse gordas e a UCD estaba xa en crise e non pode aguantar unha crise máis polo estado das autonomías. Negociase unha proposta a posteriori. Alianza Popular, en certo modo o Partido Galeguista comprendía o tema, nós non o comprendemos e ao final acabase forzando un pacto a priori, un pacto que normalmente é unha operación de arquitectura xurídica bastante complexa e bastante creativa. Unha lei que estaba xa aprobada volve ao Congreso, vótase de novo, cun texto diferente e como si non pasara nada. Consecuencia de que a UCD de Galicia xa se organizara territorialmente aquí e sirve como contexto que favorece que se chegue ao Pacto do Hostal que se refenda en Madrid co apoio de todas as forzas que fai que teñamos de aquela un novo estatuto que aínda tarda, se aproba en setembro do 80, en novembro referéndase no parlamento, sométese a referendum en decembro e despois aínda tarda un ano en haber eleccións. Contravén un pouco o tema do contexto español. É novamente nese caso o que permite a reforma por ser a resistencia activa por uns, pasiva por outros dende Galicia de que ese tema non vai pasar, e levou a UCD que afrontar o tema en solitario.
-Vostede sempre foi asociado a posicións galeguistas dentro do PSdeG. Cre que segue existindo unha dicotomía centralismo - galeguismo dentro do PSdeG?
-Eu penso que a autonomía fíxonos a todos autonomistas e hoxe en día ese non é un tema de debate e cuestionamento. Pode haber temas puntuais como poder ser a lingua, pero o tema global, sobre un pais que ten que ter autonomía non hai debate.
-Algún día o PSdeG acadará tanta autonomía orgánica como o PSC, por exemplo?
-Eu penso que hai unha cuestión... a autonomía do partido en Galicia estará en función da autonomía do país, do autogoberno que teñamos e das necesidades de autonomía politica interna para asumir ese autogoberno, un tema non está desligado ao outro. A miña autonomía a nivel de partido está en relación coa miña autonomía a nivel de país.
Cal sería para vostede o teito competencial do autogoberno?
O teito competencial está na constitución, pero eu penso que non é un tema tan formal, eu penso que hai que buscar non o teito máximo nin mínimo senón o teito necesario e negociado. A constitución non pon límites. Hai que buscar o traxe, o armazón que permita que o país avance, iso é o que necesitamos. O tema non é tanto pórse un teito formal como un marco que se pode razonar, xustificar e defender. Un marco común de acordo que permita que o país funcione mellor.
Provocou moita polémica a definición de Galicia como nacionalidade histórica?
Non, o tema ese está na constitución. Nese tema tivo un papel importante Meilán Gil. Se consideraban nacionalidades históricas aquelas que tiveran un estatuto no 36, as que estaban tramitando autonomías na República se consideraron nacionalidades históricas. Fíxose con menos polémicas que está tendo agora, tratouse con naturalidade.
Acha que o PSdeG sempre mantivo unha postura favorable á consecución dunha ampla autonomía para Galicia?
O tema está en que o PSdeG-PSOE nace como tal forza política no ano 79. Nacemos coa autonomía e somos un pouco o partido que impulsa a autonomía porque en maio do 79 hai unha aprobación unánime dos parlamentarios de Galicia do estatuto que vai a Madrid, en contra do 16. En xullo temos un congreso e en agosto o PSdeG-PSOE di xa que ese estatuto non vale. Nese congreso é onde se crea o PSdeG-PSOE como forza autónoma dentro do Partido Socialista. Ese cambio político é que propicia despois o cambio e a aposta pola autonomía. Nós nos posicionamos a favor da autonomía de Galicia e levamos o proceso adiante. Ata ese momento había unha posición dubidosa ao respecto. En Madrid non foi fácil o apoio nese aspecto porque en Madrid non entendían as nosas reivindicacións. A autonomía de Galicia non é unha cuestión dun nacionalismo que está dividido nin hai presión popular senón que é un tema de políticos que naquel momento dicimos que hai que facelo.
Está satisfeito co actual grao de autonomía e en xeral cos cambios institucionais operados en Galicia?
Eu estaba aí e o que dalgunha maneira conseguimos naquel momento eu creo que era bo para Galicia, estábamos acadando un nivel de competencia moi alto en materia fiscal. Eu penso que si, foi unha aposta positiva. Como todo é mellorable pero deu froitos que son positivos e o nivel do país é un nivel do país é un nivel positivo moi diferente ao que tiñamos daquela e incluso o nivel de identificación do pobo co país tamén o nivel de conciencia do país é maior.A autonomía cumpriu.