Redacción

Compostela foi o escenario do nacemento do Día de Galiza, do Día da Patria, do "25 de Santiago". Foi en 1919 cando, reunidos en Asemblea os compoñentes das As Irmandades da Fala, acordaron celebrar o Día Nacional de Galicia ou o Día da Patria o 25 de xullo.

Con música, panfletos e unha cariz moi festiva celebra en 1920 ese primeiro día "de lembranza da patria natural que dende antigo, como agora e sempre, ha de ser patria única e verdadeira do home", segundo versan nas páxinas do xornal A Nosa Terra, ferramenta de expresión das Irmandades.

Este mesmo xornal definía esta data como "un acto externo para que moitos dos nosos compatriotas se dean conta do que son, da terra nai á que teñen que volver si queren ser algo. Desta maneira despertarán do seu sono e traballarán n-un futuro glorioso".

O 25 de xullo era un día de compañeirismo, de ledicia, de exaltación da patria e do galeguismo. Foi así, a lo menos nos primeiros anos: no 1920, no 1921 e tamén no 1922. En 1923 chegou a dictadura de Primo de Rivera e con ela comezarían os atrancos aos que sempre se viu e exposto o galeguismo. O endurecemento da política impide as celebracións do día da Patria ata 1931. Coa retirada do dictador o optimismo volve ao galeguismo poidendo celebrar ese día de forma pública.

A República foi o contexto idóneo para o rexurdimento do Galeguismo, sobre todo tralo referendo popular do Estatuto en 1936, aprobado por unha inmensa mairía co voto afirmativo (999.351 galegos dos máis de un millón que participaron). Sen embargo os bos tempos non duraron moito e o estourido da Guerra Civil e a represión deixou inconcluso o proceso autonómico do 36. Unha forte censura caeu sobre o galego e o galeguismo e volveu a quedar prohibida a celebración pública do Día da Patria. A conmemoración quedou reducida a unha misa por Rosalía de Castro en Santo Domingo Bonaval, lugar onde descansan os restos da poetisa galega.

Os galeguistas conseguiron manter así, na terra nai, viva a mecha desta data. Ata Santo Domingo acudían en silenciosa procesión os intelectuais da época para asistir a misa na honra dos versos de Rosalía e, por extensión, da lingua Galega. Fora da patria, no exilio, era máis doado manter vivo o galeguismo. En medio do sentimento de morriña e illamento tiveron lugar moitas celebracións do 25 de xullo. O propio Castelao celebraba esta data no Centro Galego de Bos Aires en 1948. Alí o maior ideólogo do nacionalismo galego pronunciou o seu último discurso en público, o lembrado "Alba de gloria".

Nel refírese ao Día da Patria como "a Festa maior de Galiza, a Festa de todol-os galegos. Pero ninguén pode sentila, coma nós, os emigrados, porque en tal día coma este revivien as lembranzas acuguladas, e coa moita destancia agrándase o prodixio da patria. Hoxe a nosa imaxinación anda por alá, en festa de saudades, escoitando as cántigas montañesas e mariñeiras que van para Compostela, vendo o noso país embandeirado de azul e branco, con músicas, gaitas, pandeiros, aturuxos e foguetes... E dispóis de evocar o repique matutino das campás -mal ou ben, ao xeito de Otero Pedrayo-, eu podía evocar igoalmente, todol-os lances xubilosos d-este día, hora a hora, minuto a minuto.

Pero ¡cómo se tornan tristes as alegrías evocadas lonxe da patria! ¡Cómo doen as ledicias arrincadas do recordo da nosa mocedade! E cómo para min é certo o que dixo o mellor poeta da nosa estirpe: Sen tí perpétuamente estou pasando Nas maores alegrías, maor tristeza" De volta a península, xa nos anos 60, cando o Franquismo comezaba a tocar fin, as organizacións nacionalistas comezaron a convocar concentracións en Compostela o 25 de xullo. Pero non foi ata 1979 cando, coa chegada da democracia, o galeguismo avanza e se aproba o Proxecto de Estatuto de Autonomía de Galiza. Foi o 25 de xuño de 1979. O texto sería aprobado en 1980, un 21 de decembro, no Congreso dos Deputados.

Sen embargo este referendo non tivo nin por asomo a participación do anterior. A escasa participación debeuse, segundo algunhas análises, ás continuas modificacións que sufriu o proxecto o que provocou as maiores mobilizacións cidadáns na historia de Galiza. Co estatuto de Autonomía chegou unha maior liberdade e organizacións políticas e institucións públicas celebran abertamente o 25 de xullo con todo tipo de actos. Queda pendente a celebración pública cidadá de poñer bandeiras nos balcóns, algo tan común noutros lugares como Catalunya e Euskadi. Non só se celebra o Día da Patria en Compostela.