Explicar o que é o independentismo galego non é tarefa fácil. Non o é porque non hai nel uns universais, nen unha referencia definida, mais unha feixada de grupos e posturas que dificultan chegar ao seu cerne. Historicamente xa foi así, e este proceso continuou perpetuándose e expandíndose a medida que o independentismo chegaba ao século XXI.

Podemos falar hoxe en día de catro blocos políticos que tamén estarían representados na Causa Galiza: O representado pola Fronte Popular Galega (FPG), coñecida por ser o partido político onde militan algúns dos máis sobranceiros escritores. É unha organización nascida a finais dos anos 80 co gallo da fusión dos militantes escindidos da UPG que formaban o PCLN (Partido Comunista de Liberación Nacional) e o movimento Galiza Ceive relacionado esencialmente coas actividades do EGPGC (Exército Guerrilheiro). Esta organización sofrirá unha escisión dos militantes de Galiza Ceive, ficando nas maos do PCLN o controlo da fronte. É o único partido que se mantén no tempo coas mesmas siglas, ten un certo apoio social e eleitoral na comarca do Morrazo e unha forza sindical centrada na CUT (Central Unitaria de Traballadores) con presenza nas comarcas costeiras de Pontevedra. O representado por Primeira Linha non só conforma a ésta senón tamém a organizacións xuvenís, estudantís e á organización política Nós-UP nascida do Proceso Espiral a finais dos anos 90 e que somaba a este sector co da Assembleia Mocidade Independetista.

É unha organización marxista leninista procedente das correntes troskistas e alternativas nascidas no BNG durante os anos 80. Porén, Primeira Linha abandonaría estas posturas para encadrarse nun comunismo máis clásico. A súa forza estaría centrada nos ambientes estudantís de Compostela e na Comarca de Salvaterra. A prática política concéntrase na luita da mocidade, aínda que tamén foron un dos dinamizadores do movemento da insubmisión e partillaron na creación de centros sociais. O terceiro sector estaría representado pola AMI (assembleia mocidade independentista) herdeiros da antiga APU (assembleia do povo unido) e Galiza Ceive, partidos relacionados co apoio ás actividades do antigo Exército Guerrilheiro. A súa militancia é basicamente xuvenil e o seu traballo céntrase nos centros sociais, a luita da mocidade, as organizacións feministas e as asociacións de montañismo. Este sector saltou aos medios de comunicación hai uns meses coa Operación Castiñeira, onde foron detidos unha parte importante dos seus dirixentes. O cuarto bloco é se callar o máis polémico por ser o de nova creación e estar aínda conformándose: formado por militantes do BNG incluídos en Movimento pola Base e o grupo xuvenil Isca e por militantes independentistas sen adscrición partidaria e grupos minoritarios reducidos a zonas do interior da Galiza, formarían o que se comeza a definir en certos ambientes políticos como nacionalismo popular. Escindidos na súa maior parte da UPG, teñen muitos pontos en común na recuperación dun discurso máis nacionalista e anti-colonialista, e no resgate dos postulados do nacionalismo clásico e da formulación da asemblea nacional-popular galega, antecesora revolucionária do que hoxe sería o BNG. Este sector tería máis apoio nas zonas rurais e desfavorecidas da Galiza e na Central Intersindical Galega (CIG) sindicato nacionalista maioritario, así como nalgunhas movilizacións viciñais.

Estes catro grupos, aos que se somarían independentes, virían a confluír na Causa Galiza como unha plataforma política para organizar o soberanismo galego nunha posición política unificada en referencia ao debate estatutario, máis que nunha situación política como a se reflexaba anteriormente, para algunha xente vén definirse como a esperanza para acadar unha unidade por tempo arelada. O certo é que o independentismo galego é un movemento político de relativo potencial. Ese potencial baséase fundamentalmente na idade moza da súa base social, o que lle asegura un relevo xeracional, e na posibilidade de ocupar espazos políticos ora abandonados polo nacionalismo oficial ora criados de novo polas diferenzas brutais abrolladas tralo neoliberalismo na periferia dos países ocidentais. Ora ben, o desenvolvemento dese potencial pasa por superar as diferenzas entre as partes implicadas e a consecución duns mínimos comúns a nível ideolóxico. Pasa por suposto, por deixar de ser unha posibilidade política, por abandonar o campo das hipóteses e facer parte da materia social. Non é abondo nun movemento transformador coa vontade ou coa historia, senón que hai que somar un factor máis á ecuación, que é ao fin o definitorio: a capacidade. E fica claro que se ben o independentismo galego posúe a historia e a vontade en doses abondas, non hai que ser agudo de máis para darse de conta que carece absolutamente de capacidade para incidir na sociedade. Para adquirila o independetismo contemporáneo deberá superar fundamentalmente os seguintes obstáculos:

- a normativa da lingua galega: os sectores independentistas atópanse escindidos en dúas posturas normativas; a normativa oficial, defendida polos sectores da fpg e parte do nacionalismo popular, e a normativa reintegracionista, que recollería no seu seio ás restantes sensibilidades. É o debate encorado por excelencia, que aínda nin foi superado. A súa resolución pasa, segundo algúns dos portavoces da Causa Galiza, por asumir por parte dos reintegracionistas a maioría social da normativa oficial e por parte dos oficialistas aceitar a democratización lingüística, permitindo que a normativa reintegracionista poda acceder a premios e á docencia en igualdade de condicións e esixindo que cese a súa perseguición legal.

- a falta de compromisos e de cultura política: a falta de proxectos realistas e posíbeis e a carencia de traballo social conforma un esquelete cultural a nível político que é desordenado, ácrata e sen compromisos a respeito dos eidos do debate e do organizativo. Superar unha cultura política de individualismo e de enlizadas liortas é un dos grandes reptos para a Causa Galiza.

- a unidade organizativa: é o debate subterráneo que se está a establecer en todo este proceso. Unha postura eleitoral conxunta e unhas posicións organizativas máis encontradas serán as chaves fundamentais, segundo os portavoces, para superar o actual status quo e criar unha Morada Común.

- a expansión pragmática, entendéndoa como a expresión social dun traballo municipal en termos sociais e eleitorais como tamén a expansión xeográfica e sectorial do seu traballo militante (máis influencia en espazo xeográfico e máis influencia en sectores da sociedade).

Só o tempo e o facer, resolverá a cuestión de si na Galiza hai un espazo nacionalista de esquerdas alén do BNG. Se callar a Causa Galiza poda ser un xermolo de ese espazo e dar a coñecer á sociedade galega novas propostas e ofertas políticas que até o de agora ficaron soterradas baixo a obscuridade da indiferencia. De non for así, pode que se faga realidade a frase daquel socialista francés que saudoso, afirmaba que hai que ser vangarda, si, mais nen tanto como para bracear e berrar en soidade como un louco separado a grande distancia da xente do común.

* Ramón González é actualmente delegado dos traballadores en Mercadona S.A. pola CIG. Foi un dos promotores do Proceso Espiral e director do xornal Novas da Galiza. Na actualidade é colaborador de A Peneira.